Mục tiêu 50% mái nhà lắp điện mặt trời: Tham vọng lớn, thách thức không nhỏ

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng trưởng nhanh và áp lực nguồn cung ngày càng lớn. Mục tiêu đạt 50% mái nhà hộ dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời trong 5 năm tới được đánh giá là một bước đi táo bạo nhưng đầy thách thức. Đây không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật hay công nghệ, mà còn liên quan mật thiết đến cơ chế chính sách, chi phí đầu tư và niềm tin của người dân, doanh nghiệp.

Tại tọa đàm “Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 – 2030” do Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức, Ông Bùi Quốc Hoan – Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam – nhận định rằng mục tiêu này là “tham vọng và thách thức lớn”, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu khoảng 50% mái nhà công sở và hộ gia đình sẽ được lắp đặt điện mặt trời theo hình thức tự sản, tự tiêu. Tổng công suất dự kiến đạt khoảng 26.000 MW – tương đương công suất của 13 nhà máy thủy điện Hòa Bình. Đây là một con số ấn tượng, thể hiện quyết tâm chuyển dịch sang năng lượng sạch và bền vững.

Áp lực cung – cầu điện ngày càng lớn

Thực tế cho thấy, hệ thống điện quốc gia đang phải đối mặt với áp lực chưa từng có. Ông Nguyễn Quốc Trung, lãnh đạo Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia, cho biết mức tiêu thụ điện đã liên tục lập kỷ lục mới. Cuối tháng 3, sản lượng điện tiêu thụ đạt mốc 1 tỷ kWh/ngày, và chỉ sau đó ít ngày đã chạm mức hơn 1,09 tỷ kWh.

Đáng chú ý, chỉ cần nhiệt độ tăng thêm 1–2 độ C, hệ thống điện quốc gia sẽ phải gánh thêm lượng công suất tương đương một nhà máy thủy điện lớn. Điều này cho thấy sự phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bổ sung các nguồn điện linh hoạt và phân tán hơn.

Trong khi đó, các nguồn điện truyền thống đang gặp nhiều hạn chế. Thủy điện bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu nước, chỉ đáp ứng được khoảng 70 triệu kWh mỗi ngày. Nhiệt điện than và khí cũng đối mặt với rủi ro từ biến động giá nhiên liệu và thị trường năng lượng toàn cầu.

Điện mặt trời mái nhà: Giải pháp tiềm năng

Trong bối cảnh đó, điện mặt trời mái nhà nổi lên như một giải pháp khả thi và hiệu quả. Hiện nay, tổng công suất điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam đã đạt khoảng 8.400 MW, đóng góp từ 5–7% sản lượng điện mỗi ngày.

Ưu điểm lớn nhất của loại hình này là khả năng triển khai nhanh, không phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và tận dụng được nguồn năng lượng tái tạo dồi dào. Theo ước tính, tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam có thể lên tới 963.000 MW – một con số rất lớn so với nhu cầu hiện tại.

Ngoài ra, việc phát triển điện mặt trời mái nhà còn giúp giảm tải cho hệ thống điện quốc gia, đặc biệt trong giờ cao điểm ban ngày. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển năng lượng xanh và giảm phát thải carbon.

Rào cản từ chi phí và tâm lý thị trường

Dù có nhiều lợi ích, việc triển khai điện mặt trời mái nhà vẫn gặp không ít trở ngại. Một trong những rào cản lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu. Theo ông Bùi Trung Kiên – lãnh đạo Tổng công ty Điện lực TP HCM – mức đầu tư cho một hệ thống điện mặt trời hộ gia đình hiện dao động từ 100 đến 200 triệu đồng, khiến nhiều người dân còn do dự.

Bên cạnh đó, những hộ gia đình có nhu cầu sử dụng điện lớn vào ban đêm sẽ cần thêm hệ thống lưu trữ điện, làm tăng chi phí đáng kể. Đây là yếu tố khiến hiệu quả kinh tế của hệ thống chưa thực sự hấp dẫn với tất cả người dùng.

Không chỉ chi phí, tâm lý e ngại cũng là một rào cản đáng kể. Nhiều người dân vẫn chưa hoàn toàn tin tưởng vào hiệu quả đầu tư, lo ngại về thời gian hoàn vốn và độ bền của hệ thống. Trong khi đó, theo các doanh nghiệp trong ngành, thời gian hoàn vốn hiện nay đã rút ngắn xuống còn khoảng 2–3,5 năm – một mức khá hấp dẫn nếu so với nhiều hình thức đầu tư khác.

Thủ tục đơn giản nhưng cần chính sách hỗ trợ

Một điểm tích cực là thủ tục lắp đặt điện mặt trời mái nhà hiện đã được đơn giản hóa đáng kể. Người dân chỉ cần thông báo với ngành điện hoặc qua cổng dịch vụ công là có thể được hỗ trợ và hướng dẫn nhanh chóng.

Tuy nhiên, để thúc đẩy mạnh mẽ hơn việc triển khai, các chuyên gia cho rằng cần có thêm các chính sách hỗ trợ tài chính. Một số đề xuất bao gồm ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, hỗ trợ vay vốn hoặc trợ giá thiết bị.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các chính sách ưu đãi đóng vai trò rất quan trọng trong giai đoạn đầu phát triển. Tại Việt Nam, cơ chế giá mua điện ưu đãi (FiT) trước đây đã giúp điện mặt trời phát triển bùng nổ, với hơn 19.000 MW được đưa vào vận hành chỉ trong thời gian ngắn.

Cơ hội từ công nghệ và thị trường

Hiện nay, nhờ sự tiến bộ của công nghệ, chi phí lắp đặt điện mặt trời đã giảm đáng kể. Trong khi đó, giá bán lẻ điện lại có xu hướng tăng, tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ rệt cho điện mặt trời mái nhà.

Theo các chuyên gia, đây là thời điểm thuận lợi để người dân và doanh nghiệp cân nhắc đầu tư. Không chỉ giúp tiết kiệm chi phí điện trong dài hạn, hệ thống điện mặt trời còn góp phần nâng cao giá trị tài sản và thể hiện trách nhiệm với môi trường.

Ngoài ra, trong bối cảnh giá nhiên liệu truyền thống biến động khó lường, điện mặt trời mang lại sự ổn định về chi phí – một yếu tố quan trọng đối với cả hộ gia đình và doanh nghiệp.

Mục tiêu 50% mái nhà lắp điện mặt trời đến năm 2030 là một bước đi chiến lược, thể hiện quyết tâm chuyển dịch năng lượng của Việt Nam. Tuy nhiên, để biến mục tiêu này thành hiện thực, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Việc hoàn thiện cơ chế chính sách, giảm chi phí đầu tư và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ là những yếu tố then chốt. Nếu vượt qua được những rào cản hiện tại, điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống điện mà còn mở ra một tương lai năng lượng bền vững hơn cho Việt Nam.

Địa chỉ : số nhà 01, Ngõ 90/19 Đường Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 0387 817 817