Giữ đề xuất điện mặt trời mái nhà dùng thừa được bán 0 đồng: Cơ hội hay rào cản cho người dân?

Điện mặt trời mái nhà từng được xem là “làn sóng vàng” trong lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Chỉ trong vài năm, hàng chục nghìn hộ dân và doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư hệ thống điện mặt trời nhằm tiết kiệm chi phí điện năng. Đồng thời tạo thêm nguồn thu từ lượng điện dư bán cho ngành điện. Tuy nhiên, dự thảo Nghị định mới của Bộ Công Thương đang tạo ra nhiều tranh luận khi tiếp tục giữ đề xuất. Điện mặt trời mái nhà tự dùng nếu phát dư lên lưới điện quốc gia sẽ được ghi nhận sản lượng nhưng thanh toán với giá 0 đồng.

Đề xuất này đang thu hút sự quan tâm lớn từ người dân, doanh nghiệp và các chuyên gia năng lượng. Bởi nó có thể ảnh hưởng trực tiếp tới tốc độ phát triển điện mặt trời mái nhà trong giai đoạn tới.

Điện mặt trời mái nhà vẫn được khuyến khích phát triển

Theo dự thảo Nghị định phát triển điện mặt trời mái nhà đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến. Loại hình này tiếp tục được khuyến khích triển khai trên nhà ở dân dụng, cơ quan hành chính, trường học, nhà xưởng và các công trình phục vụ sản xuất kinh doanh.

Mục tiêu đến năm 2030 là đạt khoảng 2.600 MW công suất điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu. Đồng thời hướng tới việc khoảng 50% mái nhà của cơ quan công sở và hộ dân có lắp đặt hệ thống điện mặt trời.

Đây được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh nhu cầu điện tại Việt Nam liên tục tăng cao. Đặc biệt vào mùa nắng nóng. Việc phát triển điện mặt trời mái nhà giúp giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia. Tận dụng nguồn năng lượng sạch và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Đáng chú ý, dự thảo quy định hệ thống điện mặt trời mái nhà có thể đấu nối hoặc không đấu nối với lưới điện quốc gia. Người dân vẫn được toàn quyền sử dụng nguồn điện tạo ra để phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất.

Điện dư được phát lên lưới nhưng giá bán là 0 đồng

Điểm gây nhiều tranh luận nhất trong dự thảo chính là quy định: nếu hệ thống điện mặt trời mái nhà đấu nối với lưới điện quốc gia và phát sinh lượng điện dư thừa, Nhà nước sẽ ghi nhận sản lượng nhưng không thanh toán tiền điện.

Nói cách khác, người dân vẫn có thể phát điện lên lưới, nhưng phần điện này được xem như đóng góp cho hệ thống điện quốc gia mà không tạo ra doanh thu.

Đề xuất này thực tế đã từng được Bộ Công Thương đưa ra từ cuối năm trước và hiện tiếp tục được giữ nguyên trong bản dự thảo mới nhất.

Theo lý giải của cơ quan quản lý, điện mặt trời mái nhà trong giai đoạn tới được định hướng là “tự sản – tự tiêu”. Tức là ưu tiên phục vụ nhu cầu sử dụng nội bộ thay vì đầu tư để kinh doanh điện.

Điều này khác hoàn toàn với giai đoạn trước năm 2021, khi người dân được hưởng giá FIT hấp dẫn lên tới 8,38 US cent/kWh theo Quyết định 13/2020. Chính sách này từng tạo nên “cơn sốt” đầu tư điện mặt trời trên khắp cả nước.

Người dân sẽ tính toán kỹ hơn trước khi đầu tư

Việc điện dư không còn được mua với giá ưu đãi chắc chắn sẽ khiến nhiều hộ dân thay đổi cách tính toán khi đầu tư hệ thống điện mặt trời.

Trước đây, nhiều gia đình lựa chọn lắp công suất lớn để vừa sử dụng vừa bán điện dư nhằm tối ưu lợi nhuận. Nhưng với chính sách mới, việc đầu tư sẽ tập trung vào mục tiêu tiết kiệm tiền điện là chính.

Điều này cũng được phản ánh ngay trong dự thảo khi Bộ Công Thương bổ sung quy định: công suất lắp đặt phải phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế của hộ dân hoặc doanh nghiệp.

Cụ thể, tại thời điểm đăng ký lắp đặt, công suất hệ thống điện mặt trời mái nhà phải thấp hơn mức tiêu thụ điện thực tế. Quy định này nhằm tránh tình trạng đầu tư dư thừa công suất chỉ để phát điện lên lưới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng quy định này có thể làm giảm sức hấp dẫn của điện mặt trời mái nhà, đặc biệt với các hộ gia đình có nhu cầu đầu tư dài hạn.

Khuyến khích lắp pin lưu trữ điện

Một điểm tích cực trong dự thảo là Nhà nước khuyến khích người dân lắp thêm hệ thống lưu trữ điện (battery storage).

Hệ thống pin lưu trữ sẽ giúp giữ lại lượng điện dư tạo ra vào ban ngày để sử dụng vào buổi tối hoặc khi mất điện. Đây được xem là giải pháp hiệu quả trong bối cảnh điện dư không còn được mua bán như trước.

Xu hướng kết hợp điện mặt trời với pin lưu trữ hiện đang phát triển mạnh trên thế giới, bởi nó giúp tăng khả năng tự chủ năng lượng cho hộ gia đình và doanh nghiệp.

Dù chi phí đầu tư ban đầu cao hơn, nhưng về lâu dài, hệ thống lưu trữ có thể giúp tối ưu hiệu quả sử dụng điện mặt trời và giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia.

Giới hạn công suất theo từng khu vực

Để tránh tình trạng phát triển ồ ạt gây quá tải lưới điện, dự thảo cũng đưa ra giới hạn công suất điện mặt trời mái nhà theo từng miền đến năm 2030.

Trong đó:

• Miền Nam được phát triển tối đa khoảng 1.110 MW
• Miền Bắc khoảng 927 MW
• Miền Trung và Tây Nguyên khoảng 560 MW

Theo Bộ Công Thương, việc phân bổ này nhằm đảm bảo cân bằng hệ thống điện và phù hợp với quy hoạch điện quốc gia.

Ngoài ra, các hệ thống có công suất trên 500 kW bắt buộc phải lắp đặt hệ thống điều khiển từ xa và kết nối với đơn vị điều độ khu vực để đảm bảo khả năng quản lý vận hành.

Thủ tục đăng ký sẽ chặt chẽ hơn

Một thay đổi đáng chú ý khác là tất cả hệ thống điện mặt trời mái nhà. Dù có đấu nối hay không đấu nối với lưới điện quốc gia, đều phải đăng ký với Sở Công Thương địa phương.

Hồ sơ đăng ký bao gồm:

• Bản vẽ mặt bằng lắp đặt
• Thiết kế sơ bộ hệ thống
• Thông tin công suất và mục đích sử dụng

Tuy nhiên, người dân và doanh nghiệp vẫn được miễn giấy phép hoạt động điện lực và không phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Nhà nước cũng cam kết tạo điều kiện thuận lợi trong giải quyết thủ tục nhằm thúc đẩy phát triển năng lượng sạch.

Điện mặt trời mái nhà vẫn là xu hướng tất yếu

Dù còn nhiều tranh luận xoay quanh cơ chế “bán điện 0 đồng”, nhưng thực tế điện mặt trời mái nhà vẫn được đánh giá là giải pháp tiết kiệm điện hiệu quả trong dài hạn.

Trong bối cảnh giá điện có xu hướng tăng, việc chủ động tạo ra nguồn điện riêng giúp các hộ gia đình và doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận hành mỗi tháng.

Đặc biệt với các hộ sử dụng điện ban ngày nhiều như:

• Nhà xưởng
• Văn phòng
• Nhà hàng
• Khách sạn
• Trang trại
• Hộ kinh doanh

Điện mặt trời vẫn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt ngay cả khi không bán điện dư lên lưới.

Ngoài yếu tố kinh tế, việc sử dụng năng lượng sạch còn góp phần bảo vệ môi trường, giảm phát thải carbon và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Việc Bộ Công Thương tiếp tục giữ đề xuất điện mặt trời mái nhà phát dư được bán với giá 0 đồng cho thấy định hướng mới của Việt Nam. Nước ta ưu tiên mô hình “tự sản – tự tiêu” thay vì phát triển ồ ạt để kinh doanh điện.

Chính sách này có thể khiến thị trường điện mặt trời mái nhà tăng trưởng chậm lại trong ngắn hạn. Nhưng đồng thời thúc đẩy xu hướng sử dụng điện thông minh, tối ưu nhu cầu thực tế và kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng.

Trong tương lai, khi công nghệ pin lưu trữ ngày càng rẻ hơn và nhu cầu tiết kiệm điện tiếp tục tăng cao. Điện mặt trời mái nhà vẫn sẽ là lựa chọn đáng cân nhắc cho hàng triệu hộ gia đình và doanh nghiệp tại Việt Nam.

Địa chỉ : số nhà 01, Ngõ 90/19 Đường Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 0387 817 817