Điện mặt trời nổi – Cơ hội đánh thức “mỏ vàng xanh” tại Việt Nam

Khi mặt trời dần ló rạng trên hồ Dầu Tiếng, những tia nắng đầu tiên chạm xuống mặt nước cũng là lúc “cánh đồng điện” khổng lồ bắt đầu vận hành. Nơi từng chỉ có nước và gió, giờ đây đang trở thành một nguồn năng lượng sạch dồi dào, góp phần giải bài toán an ninh năng lượng ngày càng cấp thiết của Việt Nam.

Điện mặt trời nổi – Xu hướng tất yếu của năng lượng tương lai

Điện mặt trời nổi (Floating Photovoltaics – FPV) đang nổi lên như một giải pháp đột phá trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Không cần sử dụng quỹ đất lớn, công nghệ này tận dụng trực tiếp mặt nước tại các hồ thủy điện, hồ thủy lợi để lắp đặt hệ thống pin năng lượng mặt trời.

Một trong những dự án tiêu biểu tại Việt Nam là tổ hợp điện mặt trời nổi trên hồ Dầu Tiếng – hồ nhân tạo lớn nhất cả nước với diện tích khoảng 27.000 ha. Cụm dự án Dầu Tiếng 1, 2, 3 có tổng công suất khoảng 500 MWp (có thể mở rộng lên 600 MWp), đã đi vào vận hành từ năm 2019, cung cấp khoảng 1,56 tỷ kWh điện mỗi năm – tương đương nhu cầu điện của toàn tỉnh Tây Ninh.

Dự án tiếp theo, Dầu Tiếng 5 với công suất dự kiến 450 MWp, đang chuẩn bị triển khai và kỳ vọng bổ sung gần 800 triệu kWh điện sạch mỗi năm.

Lợi thế kép: Tối ưu năng lượng và tài nguyên nước

Khác với điện mặt trời mặt đất, hệ thống FPV được lắp đặt trên mặt nước hoặc vùng bán ngập. Các tấm pin được nâng đỡ bằng hệ thống khung nổi hoặc trụ cao, thích ứng linh hoạt với sự thay đổi mực nước theo mùa.

Mô hình này mang lại nhiều lợi ích vượt trội:

• Không chiếm dụng đất: Giảm áp lực lên quỹ đất vốn đang hạn chế
• Tăng hiệu suất phát điện: Nước giúp làm mát tấm pin, nâng hiệu suất thêm 5–9%
• Giảm bốc hơi nước: Che phủ mặt nước giúp giảm thất thoát nước tới 60–70%
• Kết hợp linh hoạt với thủy điện: Ban ngày phát điện mặt trời, ban đêm dùng thủy điện bù tải

Nhờ đó, điện mặt trời nổi không chỉ là giải pháp năng lượng mà còn hỗ trợ quản lý tài nguyên nước hiệu quả.

Tiềm năng khổng lồ từ “mặt nước bỏ quên”

Theo ước tính trong Quy hoạch điện VIII, tổng tiềm năng kỹ thuật điện mặt trời nổi tại Việt Nam có thể đạt khoảng 77.000 – 77.400 MW – một con số đủ để tái định hình cơ cấu nguồn điện quốc gia.

Một số con số đáng chú ý:

• Khoảng 385 hồ thủy điện có thể phát triển tới 7.500 MWp
• Hệ thống gần 7.000 hồ thủy lợi và hơn 700 hồ thủy điện trên cả nước
• Ít nhất 13 hồ có diện tích trên 5.000 ha đủ điều kiện triển khai dự án lớn
• Trung bình chỉ cần 1,2 ha mặt nước cho mỗi MW công suất

Chỉ cần khai thác một phần nhỏ diện tích mặt nước hiện có, Việt Nam đã có thể tạo ra nguồn điện sạch khổng lồ mà không cần mở rộng thêm đất.

Vai trò trong chiến lược chuyển dịch năng lượng

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết giảm phát thải và phát triển bền vững, điện mặt trời nổi đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Theo Quy hoạch điện VIII, đến năm 2050, năng lượng tái tạo sẽ chiếm khoảng 67,5 – 71,5% tổng công suất nguồn điện. FPV được xem là một trong những trụ cột quan trọng để đạt mục tiêu này.

Ngoài ra, các chính sách mới như:

• Cơ chế tự sản – tự tiêu theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP
• Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP

đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp chủ động đầu tư và tiêu thụ điện sạch.

Những rào cản cần tháo gỡ

Dù tiềm năng lớn, điện mặt trời nổi vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức:

Quyền sử dụng mặt nước chưa rõ ràng

Việc quản lý hồ chứa hiện thuộc nhiều cơ quan khác nhau, gây khó khăn trong cấp phép và triển khai dự án.

Chồng chéo quy hoạch

Một khu vực có thể đồng thời thuộc quy hoạch thủy lợi, điện lực và các lĩnh vực khác, dẫn đến xung đột và kéo dài thời gian phê duyệt.

Hạ tầng lưới điện chưa đáp ứng

Nhiều khu vực chưa đủ khả năng hấp thụ công suất lớn từ các dự án FPV.

Rủi ro đầu tư ban đầu

Nhà đầu tư phải bỏ chi phí lớn cho khảo sát và thủ tục, trong khi thời gian phê duyệt kéo dài.

Giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững

Để khai thác hiệu quả “mỏ vàng xanh” từ điện mặt trời nổi, cần một chiến lược đồng bộ:

• Xây dựng quy hoạch tích hợp giữa điện – nước – đất
• Hoàn thiện cơ chế thuê và sử dụng mặt nước
• Đầu tư nâng cấp lưới điện truyền tải
• Khuyến khích phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng
• Tăng cường quản lý môi trường và tái chế tấm pin

Bên cạnh đó, cần tạo môi trường chính sách ổn định để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư dài hạn.

Điện mặt trời nổi không chỉ là một xu hướng công nghệ mà còn là lời giải chiến lược cho bài toán năng lượng của Việt Nam. Với lợi thế tự nhiên sẵn có cùng tiềm năng mặt nước khổng lồ, nếu được khai thác đúng cách. FPV hoàn toàn có thể trở thành “mỏ vàng xanh” giúp Việt Nam tiến nhanh hơn trên hành trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và bền vững.

Địa chỉ : số nhà 01, Ngõ 90/19 Đường Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 0387 817 817